معين الدين محمد زمچى اسفزارى
439
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
و بندهء سيفى را هشتاد قصيده و « 1 » صد و پنجاه قطعه در مدح او بنظم آمده . « 2 » « 3 » [ پس در سنهء احدى و سبعمايه ملك فخر الدين جهت تسخير ملك حشام الدين اسفزار ، و برادر او ملك ركن الدين كه تمكين او نميكردند با لشگرى باسفزار رفت ، ملك حسام الدين هم در آن ايام وفات يافت و ملك ركن الدين بمقاومت پيش آمد ، و بعد از چند حرب عظيم پناه بقلعهء روباه « 4 » برد ، ملك فخر الدين مراجعت نموده ، ديگر باره لشكر فراوان از مغول و مسلمان جمع كرده باسفزار رفت ، و بعد از آن چند جنگ سخت بىحصول مقصود بازگشت ، بار سيوم با سپاه بسيار از هروى و باخرزى و خوافى و تولكى ، و غورى ، و نكودرى روى باسفزار نهاد ، و برادر ملك فخر الدين
--> ( 1 ) - مج : قصيده و پنجاه قطعه در مدح او بنظم آمده . مك : قصيده و صد و پنجاه قطعه مدح او بنظم آمد . « و در عهد دولت او چهل شاعر نامدار مدح او گفتندى ، و جمعكنندهء اين تاريخ نامه را در مدح او هشتاد قصيده و صد و پنجاه قطعه است » تاريخ هرات از سيفى هروى ص 443 ( 2 ) - سيفى هروى : سيف بن محمد بن يعقوب الهروى از نويسندگان نامدار خراسان و دربار هرات و يكى از جمله چهل تن شعراء نامى مداح ملك فخر الدين و ملك غياث الدين كرت بوده است ، سيفى حماسه تاريخى در بيست هزار بيت در تاريخ جنگهاى امير دانشمند بهادر فرمانده لشكريان اولجايتو سلطان و جمال الدين محمد سام سپهسالار خراسان و سردار نامى ملك فخر الدين سروده و بمناسبت نام او به « سامنامه » موسوم كرده است ، نسخه اين مثنوى حماسى در وقت فتح هرات بر دست بوجاى پسر دانشمند بهادر - پس از آنكه خود سيفى در زمرهء درباريان ملك فخر الدين دستگير شد - بدست بوجاى افتاد و ظاهرا در همانوقت آنكتاب را از ميان بردهاند . اما چند قطعه از آن مثنوى را خود سيفى در تاريخ هرات ذكر كرده است ، از اشعار او - جز بعضى غزليات و قصايد كه در تضاعيف تاريخ هرات مذكور مىباشد - نيز چيزى باقى نمانده . شرح حال و آثار شعرى سيفى از اغلب تذكرهها فوت شده است . بلى : بدر الدين جاجرمى در « مونس الاحرار » سوگندنامه از سيفى در حدود هفتاد و نه بيت ياد كرده است . و در تذكرهء : « مجمع الشعراء » از كاتب الملك متخلص بدورى - كه آن را بنام حميده بانو زوجه اكبر شاه تاليف كرده - و در تذكرهء « تحفة الخوانين » از ميردوستى - سال تاليف 955 ه - چند غزل از سيفى مذكور مىباشد . واله داغستانى نيز نام او را در « رياض الشعراء » باختصار آورده است . ( 3 ) - عبارت : [ پس در سنهء احدى و سبعمايه ملك فخر الدين جهت . . . جهت جريمهء او را حبس كردند ] از زيادات مج مىباشد . ( 4 ) - قلعه روباه : كذا ؟